Réquiem polo galego

Corren tempos nos que nos convertemos en persoas-chip, miolos-calculadora. Tempos de sentimentos prefabricados polos amos da rede que temos que escoller nunha lista despregable (nunha relación, nunha relación aberta ou é complicado…). Tempos nos que o poder ten tanta información de nós que pode absorber calquera intento de insubordinación ou subversión, converténdoo nun anuncio. Tempos nos que entregamos voluntariamente a nosa privacidade, o noso ser íntimo que nos fai ser persoas únicas e exclusivas, á industria publicitaria, mecanismo de transmisión desa toleada que é o capitalismo de produción en masa, sempre fuxindo cara adiante nun suicidio colectivo que non ten en conta que o progreso é imposible, que os recursos son finitos, que escarallamos o mundo no que vivimos, se cadra, porque somos conscientes de que ese mundo estaría mellor sen nós.

É ese poder  —coido—, o que está a facer posible o que cincocentos anos de teima anti-galega non puido facer: a desaparición da lingua de forma voluntaria polos seus falantes. O galego non sae no mapa de linguas en perigo de extinción da UNESCO. Ninguén pensa que sexa unha lingua en perigo de desaparición. Fálase nas rúas, ten unha tradición literaria rica e en perfecto estado de saúde, fanse (algunhas) películas en galego, ten un goberno propio que fai esforzos pola normalización lingüística (campañas móbil en galego, bocaberta, palabras encadeadas, etiquetaxe en galego…)  e, por se fose pouco, xa ten un dominio propio na rede, o puntogal, que semella unha seguranza de vida para a lingua.

Pero eses datos non cadran co que vexo nun só dia de paseo por unha cidade coma Lugo ou unha vila coma Chantada. Vou ó Catastro e aténdenme en castelán. No Arquivo Histórico outro tanto (aínda que aquí fan o esforzo, véselles que non falan o galego de cotío e vanse ó castelán en canto se descoidan). Máis tarde vou á notaría en Chantada. Uns grandes carteis anuncian “En galego, está no seu dereito”. Seica entre todas —a través da Xunta— pagamos uns cursiños de galego ós notarios e notarias. Pero o galego está ausente de toda conversa. Pregunto, sinalándoo, polo cartel e contéstanme que os “parroquianos” prefiren ser atendidos en castelán. Seica non se pode ser médico, arquitecto ou oficial do concello se un fala galego.

Na rúa máis do mesmo. Só falan galego os vellos. En Lugo case que me caen as bágoas cando oín falar dous irmáns cativos en galego entre si. As nais repreenden ós meniños ameazando cun “te voi dar con la zapatilla”. E a verdade, sen xulgar e con todos os meus respectos para  coa xente que elixiu falar o castelán coma opción persoal, seméllame ridículo escoitar falar dúas persoas entre si en castelán, con inconfundíbel acento lugués, cando os dous pais, os avós (e máis aló), falaron sempre en galego.

Ese complexo de inferioridade, tan galego, ten hoxe o socio e aliado omnipotente e omnipresente dos moitos nomes: YouTube, Facebook, Twitter, Linkedin… e a publicidade (presente como tal e en forma de información, o que é máis grave). Xa sei que me expoño a ser tachado de retrógrado, eu que coa miña tarefa de programador de aplicacións informáticas contribuín, nalgunha medida, á creación do que hoxe chamamos Internet. Pero o resultado non pode ser máis decepcionante. O que achamos ía ser un mar de liberdade, converteuse nun colete de forza, intelectual e vital, ó servizo dunha maquinaria que nunca ten abondo no que respecta ó coñecemento dos “clientes”, e que aplica ese coñecemento en técnicas de hipnose (chamadas publicidade) que nos indican o que está ben e o que está mal, o que ten prestixio e o que é marxinal, o que nos fai ledos e o que nos deprime e, neste derradeiro caso, cómo solucionar esa depresión. Cómo explicades, senón, que un simple slogan que se lle escapou a alguén (con vontade ou sen ela) nun anuncio de Media Markt  arme o rebumbio que armou o “Keep calm and speak galego” da camiseta?  Para algúns media, querer falar en galego é sinónimo de ser nacionalista. E todos sabemos que esa asociación úsase en termos pexorativos con intención subliminar.

As galegas e os galegos, en xeral, sempre intuímos que o prestixio e o poder estaban do carón do castelán. Malia esa intuición, seguramente mentres a poboación foi maioritariamente rural, o galego, máis mal que ben, foi sobrevivindo contra todo prognóstico.  A UNESCO define coma lingua ameazada aquela na que se identifican factores que poden convertela, a medio prazo, nunha lingua morta. O gaélico escocés ou irlandés non se consideran linguas mortas. Máis en Escocia, malia os esforzos do goberno escocés por potenciar programas de televisión en gaélico, só se pode oír falar en gaélico ós vinte mil habitantes das illas hébridas. En Irlanda fálano uns corenta mil habitantes, aínda que os rótulos sexan bilingües. As dúas linguas están no mapa de linguas en perigo de extinción. O galego, en cambio, non parece dar síntomas de desaparición (como dicían os outros, menos mal que nos queda Portugal). Segundo a UNESCO, unha lingua é “vulnerablecando a maioría dos meniños a falan pero pode estar restrinxida a determinados ámbitos como o fogar. Está en “perigocando os cativos xa non a aprenden na casa. Está en “perigo gravecando a falan os avós e xeracións anteriores pero os pais, aínda que a entenden, non a falan entre si nin a transmiten ós fillos. Está en “perigo críticocando os falantes máis novos son os avós e a falan parcial e raramente. O seguinte paso xa é “extinta”, cando morre a derradeira persoa falante (algunhas linguas identifícana con nomes e apelidos, como Tuone Udaina, último falante do Dálmata).

Para min, hai zonas da Galiza como a cidade de Lugo, nas que o galego, segundo esta clasificación, está en perigo grave, pois fálano os avós pero os pais non o falan entre si e non o transmiten ós fillos. Como ós irlandeses e escoceses, agárdanos un futuro no que os carteis lembrarannos que existiu unha lingua que xa non fala ninguén agás algúns irredutíbeis galos nunha aldea perdida na que nunca entrou Youtube. Tamén quedarán as bibliotecas, pero esas non as visita ninguén.

Por iso me deu por entoar este réquiem polo galego. Porque está morto e todos queremos crer que só está de troula.

 

Gostouche?:

Este post tamén está dispoñível en: Catalan Spanish

One thought on “Réquiem polo galego

  1. No me cabe la menor duda, después de leer su artículo, de las dificultades por las que pasa actualmente la lengua gallega y que afectan gravemente a su futuro. Tampoco parece que la normalización, como pasa con tantas otras luchas aún pendientes por estos lares peninsulares, vaya a ser cosa fácil de conseguir. Aun así (no todo van a ser malas noticias), no son pocos los jóvenes que, ajenos en su infancia al uso hablado del gallego, han querido profundizar de motu proprio no solo en la lengua sino también en la cultura de sus “pais e avós”, muchos de ellos incluso hijos de la emigración. Y tal vez en ese tesón y en ese entusiasmo pueda haber alguna esperanza de futuro para la lengua.
    Permítame, por otra parte, felicitarle por su bitácora, por el acierto de las temáticas escogidas, el rigor y la seriedad en el tratamiento de las mismas, y la claridad y calidad lingüística de la exposición. Un cordial saludo.

Deixa unha resposta

O teu enderezo electrónico non se publicará Os campos obrigatorios están marcados con *